Przyczyna 2: ludzie. Zagrożenia sztuczne

Zagrożenia wywoływanie przez zanieczyszczenia powietrza, gleb czy wody są o wiele bardziej niebezpieczne niż naturalne katastrofy - powodzie, tornada lub pożary. Przyroda sama nie potrafi poradzić sobie z zbyt dużą emisją dwutlenku węgla, ani też rozłożyć szkła i tworzyw sztucznych, natomiast po pożarze czy wybuchu wulkanu ekosystem bardzo szybko odbudowuje się i wraca do normy. Dlatego za wszelką cenę powinniśmy zmienić swoje przyzwyczajenia i, choć nie jest to proste, starać się jak najmniej zanieczyszczać środowisko.


Efekt cieplarniany

Po zbadaniu ilości CO2 znajdującego się w lodach Antarktydy okazało się, że teraz w atmosferze jest go o wiele więcej niż niegdyś. Przyczynił się do tego gwałtowny rozwój przemysłu zapoczątkowany w XIX w. Co roku do atmosfery dostaje się 6 mld. ton węgla. Jak uniknąć katastrofy klimatycznej? Odpowiedź jest prosta: przynajmniej dwukrotnie ograniczyć emisję tego gazu.

wykres

W XX wieku średnia temperatura Ziemi wzrosła o około 0,6 stopnia. Największe zmiany zanotowano w Arktyce, Europie i zachodniej części Ameryki Północnej. Europa ociepliła się o ok. 1,3 stopnia - Warszawa o 1 stopień. Teraz temperatura wzrasta a prędkością około 0,3 stopnia na dziesięć lat. Chociaż dla ludzkości te wahania temperatur nie są zauważalne, to mogą być one tragiczne w skutkach. Gdy przekroczymy granicę 450 ppm (części na milion), klimat stanie się niestabilny. Naszą planetę mogą nawiedzać częstsze susze, pożary i huragany. Zmieni się układ monsunów i prądów morskich. Innym zagrożeniem są topniejące lodowce. W sumie nastąpiłby ponad 70 metrowy przyrost wód oceanu. Zmieniłby się kształt linii brzegowej wysp i kontynentów. Satelity pozwoliły stwierdzić, że obecnie poziom wód wzrasta o około 3 mm rocznie i tempo tego procesu zwiększa się.

Trwają spory wśród naukowców: niektórzy uważają, że powinno się ograniczyć ilości spalanych paliw, drudzy sądzą, że nie ma bezpośredniego dowodu na wpływ przemysłu na wzrost temperatury, a Ziemia w swojej historii miała już okresy ocieplenia i zlodowaceń. Być może i teraz mamy do czynienia z chwilowym wzrostem temperatury, po czym zacznie ona gwałtownie spadać i będzie miało miejsce kolejne zlodowacenie.

Najlepszym sposobem zapobiegania efektowi cieplarnianemu jest zapobieganie jego powstawaniu, czyli nadmiernej emisji dwutlenku węgla do atmosfery, należy więc: chronić zieleń, jak najmniej korzystać z samochodów oraz inwestować w alternatywne źródła energii. Wiele państw (m.in. państw Europejskich) stara się ograniczać emisję dwutlenku węgla, np. jak Wielka Brytania, wprowadzając system gratyfikacji finansowej dla firm, które przestawią się na inne źródła energii niż tradycyjne.


Wycinanie lasów tropikalnych

Obszary lasów tropikalnych, występujących w Amazonii, w środkowej Afryce, na archipelagu Malajskim oraz półwyspie Indochińskim, porasta dziesiątki gatunków roślin oraz zamieszkuje wiele gatunków zwierząt. Lasy te zajmują 10 mln km2. Mieszkańcy tamtych terenów traktują je jako źródło dochodów, wycinając występujące tam drzewa. Aby ściąć jedno drzewo, niszczy się kilkanaście sąsiadujących z nim innych drzew. Szacuje się, że rocznie wycina się około 4,5 mln hektarów lasów. Rosnące tam drzewa, takie jak heban i mahoń, rosną setki lat, dlatego niemożliwe jest zastąpienie ich innymi bądź uprawianie ich na plantacjach.

Ludzie wycinają lasy także po to, by wybudować na ich miejscu osady. Wokół nich powstają pola uprawne. Gdy ziemia przestaje być urodzajna, ludzie przenoszą się w głąb lasu, niszcząc kolejne obszary. Lasy także wypala się, aby stworzyć na ich miejscu pastwiska.

Oprócz roślin mogących służyć jako drewno czy pożywienie, w lasach tropikalnych rośnie mnóstwo roślin wykorzystywanych w medycynie do produkcji lekarstw. Różne gatunki roślin i zwierząt dostarczają naukowcom materiału genetycznego.

źródło ilustracji: http://www.fotopodroze.pl

Najważniejszą jednak sprawą jest zmiana albedo, czyli stosunku promieniowania odbitego od Ziemi do ilości promieniowania padającego na naszą planetę, pochodzącego ze Słońca. Zmiana ta nastąpiła na skutek niszczenia lasów tropikalnych, które pochłaniają znaczną ilość energii słonecznej. Naruszona zostaje także konwekcja - wymiana powietrza i ciepła.

Podczas spalania lasów do atmosfery przedostaje się ogromna ilość dwutlenku węgla i ozonu - a zmiana ilości poszczególnych gazów w atmosferze powoduje efekt cieplarniany. Zmiany klimatyczne są bardzo niekorzystne dla wszystkich gatunków żyjących na Ziemi, w tym ludzi. Powodzie albo susze, są powodem szerzenia się epidemii tyfusu lub cholery na obszarach Afryki Środkowej.

Po wycięciu lub spaleniu lasów, pozbawiona roślinności ziemia nie gromadzi już wody deszczowej - należy pamiętać, że lasy tropikalne występują w strefie wilgotnej, gdzie opady dochodzą do 10 tys. mm. Wycinanie drzew w górnym biegu rzeki zagraża życiu ryb i innych wodnych stworzeń żyjących na całej jej długości.

Co możemy zrobić? Na reformę rolną jest już niestety za późno na takie zmiany. Powinniśmy więc wspierać ekologów oraz akcje sadzenia szybkorosnących drzew. Można też świadomie zrezygnować z zakupu mebli wykonanych z drewna pochodzącego z lasów tropikalnych.


Dziura ozonowa

Ozon, czyli gaz zbudowany z trójatomowych cząsteczek tlenu, jest niezmiernie potrzebny, aby na Ziemi istniało życie. Ozon pochłania 2/3 promieniowania ultrafioletowego, emitowanego przez Słońce. Promieniowanie to jest zabójcze dla istot żywych. Niszczy rośliny oraz plankton, u ludzi powoduje raka skóry oraz zaburzenia odporności.

Warstwa ozonowa, składająca się z powietrza oraz ozonu, znajduje się w atmosferze na wysokości 15 - 55 km. Za jej niszczenie odpowiadają freony - które znalazły zastosowanie głównie w aerozolach, systemach chłodniczych oraz przy produkcji tworzyw sztucznych. Freony rozpadają się pod wpływem światła, w wyniku czego do atmosfery uwalniany jest chlor. Wchodzi on w reakcje z ozonem i zabiera jeden atom tlenu z cząsteczki. W ten sposób następuje przemiana ozonu w zwykły tlen oraz powiększanie dziury ozonowej.

Największa dziura ozonowa znajduje się nad Antarktydą. Właśnie dlatego przez polarników prowadzone są tam liczne badania.

W 1987 roku 24 kraje w tym Polska podpisały umowę o ograniczeniu emisji freonów. Niestety, niektóre kraje nie przestrzegają tych postanowień, zwłaszcza te uboższe i mniej rozwinięte.

Aby zmniejszyć dziury ozonowe, należy przestać korzystać z dezodorantów i odświeżaczy powietrza w sprayu.


Smog

Smog występuje głównie ponad dużymi miastami.Jest chmurą składającą się z pyłów, gazów i par emitowanych przez zakłady przemysłowe, energetyczne, silniki spalinowe pojazdów, a także produktów przemian chemicznych pyłów, gazów i par, zachodzących przy bezwietrznej pogodzie. Jest on bardzo groźny - zanotowano nawet ofiary śmiertelne smogu kwaśnego.

smog

Zanieczyszczenia

Budując domy, produkując różne przedmioty, uprawiając rolę, korzystając ze środków transportu oraz z energii cieplnej ludzie wprowadzają do atmosfery, wód gruntowych i powierzchniowych oraz gleby wiele szkodliwych substancji...

Wszystkie zanieczyszczenia możemy podzielić na kilka sposobów, jak np.:

  • ze względu na rodzaj obiektu zanieczyszczonego:
    • gleby
    • powietrze
    • wody
  • ze względy na substancje zanieczyszczające.

Wykorzystam pierwszy podział i jako pierwsze omówię zanieczyszczenia powietrza.


Zanieczyszczenia powietrza

Powietrze składa się z wielu różnych gazów. Najwięcej jest azotu, bo aż 78%. Na drugim miejscu znajduje się tlen stanowiący 21% składu powietrza. Reszta (ok. 1%) to inne gazy: dwutlenek węgla, argon oraz ksenon, hel, wodór w śladowych ilościach. W powietrzu znajduje się także para wodna.

Zanieczyszczenia powietrza to inne gazy, ciecze i ciała stałe nie będące naturalnymi jego składnikami, a także substancje występujące w zwiększonych ilościach w porównaniu z naturalnym składem powietrza.

Zanieczyszczenia możemy podzielić na dwie grupy:

  • Naturalne - wynikające z wybuchów wulkanów, pożarów lasów, bagien wydzielających metan, erozji gleb i skał, rozprzestrzeniania się pyłków roślin.
  • Sztuczne - czyli te, które zostały wprowadzone do atmosfery przez człowieka poprzez spalanie, przemysł, komunikację oraz odpady i ścieki.

Głównymi związkami chemicznymi zanieczyszczającymi powietrze jest siarka, związki azotu, węgiel oraz węglowodory.

Siarka występuje w powietrzu w postaci związków siarki (kwas siarkowy i siarczany metali) oraz w postaci dwutlenku siarki - bezbarwnym i silnie toksycznym gazie. Dostaje się on do atmosfery w czasie spalania węgla używanego do opalania domów lub wykorzystywanego w elektrowniach. Siarka łączy się z wodą, tworząc kwas siarkowy - jeden ze składników kwaśnych deszczów.

Większość związków azotu są naturalnymi składnikami atmosfery, jednak ich nadmiar powstający podczas procesów produkcyjnych oraz w silnikach spalinowych jest szkodliwy. W obecności pary wodnej tworzą kwas azotowy - jeden ze składników kwaśnego deszczu.

Tlenek węgla powstaje w wyniku spalania węgla. Głównym jego źródłem są spaliny samochodowe, elektrociepłownie, przemysł oraz gospodarstwa domowe ogrzewane węglem. Dwutlenek węgla, podobnie jak tlenek, powstaje w skutek spalania, a także wymiany gazowej. Nie jest szkodliwy, gdy jest w małych ilościach - w dużych przyczynia się do powstania efektu cieplarnianego.

Węglowodory pojawiają się w powietrzu w skutek spalania ropy naftowej, węgla i tytoniu.


Zanieczyszczenia wody

Woda jest wykorzystywana przez człowieka do różnych celów: czyszczenia, prania, chłodzenia maszyn, rozcieńczania substancji, ale przede wszystkim do picia. Bez niej nie mogłoby istnieć życie na Ziemi.

Działania człowieka zanieczyszczają wodę. Głównymi źródłami tych zanieczyszczeń są ścieki komunalne i przemysłowe, nawozy sztuczne, środki piorące, a także zanieczyszczenia powietrza, jak kwaśne deszcze. Różnego rodzaju nieczystości, wpływające do rzek, zawierają dużo związków rozpuszczonych, koloidów i zawiesin, a także wirusów, bakterii i grzybów.

Zanieczyszczenia pochodzą z systemów kanalizacyjnych (są to zanieczyszczenia wód powierzchniowych), wód przemysłowych, zużytych podczas procesów technologicznych. Są to także wody deszczowe i roztopowe, podgrzane wody chłodnicze powstające w elektrociepłowniach oraz zasolone wody kopalniane. Są to tzw. zanieczyszczenia punktowe, ponieważ powstają w jakimś punkcie, będącym np. zakładem przemysłowym.

Do zanieczyszczeń liniowych zaliczamy zanieczyszczenia powstające wzdłuż szlaków komunikacyjnych związane z emisją spalin. Zawierające się w nich związki ołowiu mogą przedostać się do wód gruntowych.

Zanieczyszczenia obszarowe to m.in. odpływy z terenów rolniczych, zawierające szkodliwe związki chemiczne z nawozów sztucznych i odpływy z terenów przemysłowych.

Wszystkie te zanieczyszczenia mogą skażać wody gruntowe, powierzchniowe, morza, a także wody atmosferyczne a także deszczowe.

Jak chronić wodę przed skażeniem? Nie jest to zadanie proste. Nie można dopuścić do jej zanieczyszczenia, budując oczyszczalnie ścieków, filtrując wodę i składując odpady w miejscach do tego przeznaczonych. Również sadzenie drzew przy zbiornikach wodnych pozytywnie wpływa na czystość wód.


Zanieczyszczenia gleby

Skażenie wód i powietrza wpływa również na glebę - padające kwaśne deszcze powodują również zakwaszenie gleby. Mikroorganizmy występujące w glebach w zwiększonych ilościach także zanieczyszczają ją.

Najbardziej rozpowszechnione zanieczyszczenia gleby to związki organiczne - detergenty oraz pestycydy, metale ciężkie, takie jak ołów, miedź czy rtęć oraz sole - siarczany i chlorki.

Największe ilości zanieczyszczeń przedostają się do gleb i gruntów wraz ze ściekami, pyłami oraz stałymi i ciekłymi odpadami wytwarzanymi przez przemysł. Zawierają one najczęściej metale ciężkie oraz sole. Przemysł wydobywczy wytwarza olbrzymie ilości silnie zasolonych wód kopalnianych. Również i rolnictwo potrafi w znaczącym stopniu skazić glebę przez stosowanie sztucznych nawozów oraz środków ochrony roślin. W pobliżu dróg gleba jest bardzo zanieczyszczona - głównie ołowiem i związkami azotu pochodzącymi ze spalin. Posypywanie powierzchni dróg solami powoduje silne zasolenie gleby. Deszcze i przedostające się do gleby ścieki są kolejnym czynnikiem powodującym jej zanieczyszczenie.

Jak chronić gleby? Jednym ze sposobów jest wapnowanie, gdyż wapno zmienia odczyn pH gleb. Również i przemyślane budowanie dróg i autostrad może ograniczyć przedostawanie się do gleb używanych przez rolnictwo szkodliwych substancji. Gleby zniszczone przez przemysł można pokryć grubą warstwą próchnicy lub nietoksycznych odpadów.

Od roku 1995 wszystkie grunty rolne i leśne chronione są specjalną ustawą mającą na celu zapobieganie negatywnym wpływom miast i działalności przemysłowej.